Nieuwe maatregelen voor landbouw, natuur en stikstof

Het kabinet heeft een nieuw stikstofpakket gepresenteerd met grote gevolgen voor de landbouw. De inzet is duidelijk: de stikstofuitstoot moet fors omlaag, de natuur moet herstellen en de vergunningverlening moet weer op gang komen. Tegelijkertijd wil het kabinet boeren meer duidelijkheid geven over de toekomst van hun bedrijf.

Voor de landbouw betekent dit onder meer nieuwe emissiedoelen, bedrijfsspecifieke normen voor stikstofuitstoot, extra aandacht voor bedrijven rond Natura 2000-gebieden en een breed pakket aan ondersteuning voor innovatie, verduurzaming, extensivering, verplaatsing of vrijwillige bedrijfsbeëindiging. Daarnaast wil het kabinet een oplossing bieden voor PAS-melders. Voor de uitvoering is tot en met 2035 ongeveer € 20 miljard beschikbaar. Vanaf 2036 wordt daar jaarlijks structureel € 435 miljoen aan toegevoegd. Het kabinet kondigt bovendien aan dat, wanneer de gestelde doelen niet worden gehaald, in 2035 een korting op de productierechten zal worden toegepast.

In dit nieuwsbericht zetten we de belangrijkste maatregelen voor de agrarische sector op een rij en leggen we uit wat deze plannen in de praktijk kunnen betekenen voor u als ondernemer.

Wat wil het kabinet bereiken?

• Minder stikstofuitstoot.
• Herstel van de natuur.
• Meer ruimte voor woningbouw, infrastructuur en economische ontwikkeling.
• Duidelijkheid en toekomstperspectief voor boeren.

Belangrijkste punten

• Er komen vanaf 2035 bedrijfsspecifieke emissienormen voor stikstofuitstoot.
• De melkveehouderij krijgt een grondgebondenheidsnorm van maximaal 2,6 grootvee-eenheden per hectare.
• Rond stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden en kwetsbare watergebieden moeten bedrijven verder extensiveren.
• Het kabinet stimuleert de omschakeling naar biologische landbouw en investeert extra in jonge boeren en duurzame bedrijfsontwikkeling.
• Voor natuurherstel en agrarisch natuurbeheer worden extra middelen beschikbaar gesteld.
• Er komt een nieuwe aanpak voor vergunningverlening, waaronder een oplossing voor PAS-melders en de invoering van een ondergrens voor stikstofberekeningen.
• Als de emissiedoelen in 2035 niet worden gehaald, kan een korting op de productierechten worden toegepast.

Nieuwe doelen

In plaats van te sturen op de hoeveelheid stikstof die in natuurgebieden terechtkomt (de KDW), wil het kabinet sturen op de daadwerkelijke uitstoot van stikstof door verschillende sectoren. Voor 2035 gelden, ten opzichte van 2019, onder andere de volgende doelstellingen:

• Landbouw: 42–46% minder ammoniak (NH₃).
• Mobiliteit: 50% minder stikstofoxiden (NOₓ).
• Industrie: 50% minder ammoniak (NH₃).

Emissiereductie

Het kabinet wil vanaf 2035 sturen op bedrijfsspecifieke emissienormen. Voor de melkveehouderij wordt uitgegaan van een emissienorm van 0,164 kg NH₃ en 92 kg CO₂-eq uit stallen en mestopslag per fosfaatrecht. Bij een gemiddeld melkveebedrijf (8.000–9.000 kg melk per koe) komt de voorgestelde emissienorm neer op ongeveer 7,1 kg NH₃ per koe per jaar. Ter vergelijking: een melkkoe in een traditionele stal stoot momenteel ongeveer 12 kg NH₃ per jaar uit. Zonder aanvullende emissiereducerende maatregelen voldoet een dergelijk bedrijf dus niet aan de voorgestelde norm. Dit laat zien dat melkveehouders de komende jaren fors zullen moeten investeren in emissiereducerende maatregelen om vanaf 2035 aan de gestelde emissienormen te kunnen voldoen.

Daarnaast zet het kabinet ook in op extensivering, vrijwillige bedrijfsbeëindiging en indien nodig afroming van productierechten. Voor vrijwillige beëindigingsregelingen is € 2,75 miljard gereserveerd. Wanneer de emissiedoelen in 2035 niet worden gehaald, kan een generieke korting op de productierechten worden toegepast.

Het kabinet voert een grondgebondenheidsnorm in voor de melkveehouderij. In 2035 geldt een norm van maximaal 2,6 grootvee-eenheden per hectare, met tussenstappen in 2030 en 2032. Voor de invoering en begeleiding is € 215 miljoen beschikbaar.

Ondersteuning voor boeren

Het kabinet wil boeren ondersteunen bij de overgang naar een toekomstbestendige landbouw. Ondernemers kunnen gebruikmaken van bestaande en nieuwe regelingen voor innovatie, verduurzaming, extensivering, omschakeling, verplaatsing of vrijwillige bedrijfsbeëindiging. Er komen onder meer subsidies voor managementmaatregelen, investeringen in duurzame stallen en gunstige financiering voor omschakeling. Ook wordt ingezet op mestvergisting, groen gas en opschaling van RENURE.

Het kabinet trekt 170 miljoen uit voor de regeling vestigingssteun om jonge boeren te helpen en bedrijfsopvolging te stimuleren.

Het kabinet wil de omschakeling naar biologische landbouw versnellen met financiële ondersteuning voor boeren. Daarnaast moeten supermarkten en verwerkers vóór 1 april 2027 afspraken maken over een grotere afzet van biologische producten. Lukt dat niet, dan volgen wettelijke maatregelen. Ook de rijksoverheid wil het goede voorbeeld geven door meer biologisch en duurzaam voedsel in te kopen.

Kwetsbare natuur- en watergebieden

Het kabinet wil de landbouw rond kwetsbare natuur- en watergebieden ingrijpend veranderen. Rond ongeveer honderd stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden komen daarom speciale zones waarin boeren hun bedrijfsvoering de komende jaren moeten extensiveren. Dat betekent onder meer minder vee, minder mest en een beperkter gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

De meeste Natura 2000-gebieden krijgen een zone van 500 meter, terwijl rond vijftien zwaarbelaste gebieden een zone van 1.000 meter wordt ingesteld. Daarnaast wordt met de provincie Gelderland naast zonering ook een emissiereductie van 65-69% over een groter gebied afgesproken. Binnen de aangewezen zones krijgen provincies, boeren en andere betrokken partijen tot 1 januari 2028 de tijd om met een eigen gebiedsaanpak te komen. Lukt dat niet, dan voert het Rijk landelijke regels in die uiterlijk in 2035 van kracht worden.

Een vergelijkbare aanpak geldt voor kwetsbare watergebieden, zoals beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden. Ook daar moeten strengere regels ervoor zorgen dat minder nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen in het grond- en oppervlaktewater terechtkomen.

Om boeren te ondersteunen bij de omschakeling zet het kabinet verschillende regelingen in, zoals subsidies voor extensivering, grondruil, verplaatsing en agrarisch natuurbeheer. Daarvoor is tot en met 2035 ruim 1,2 miljard euro extra beschikbaar, gevolgd door een structureel budget van 165 miljoen euro per jaar. De komende maanden werkt het kabinet de precieze regels en gebiedsindeling samen met provincies en maatschappelijke organisaties verder uit.

Natuurherstel

Het kabinet investeert 2,2 miljard euro extra in natuurherstel en stelt daarnaast jaarlijks 200 miljoen euro beschikbaar voor natuurbeheer. Volgens het kabinet is herstel van de natuur noodzakelijk om de vergunningverlening weer op gang te brengen.

Een deel van het geld wordt al in 2026 ingezet voor projecten zoals herstel van het Bargerveen, verbetering van de waterkwaliteit in de Weerribben-Wieden, de bestrijding van invasieve exoten en het versterken van leefgebieden voor bijen en andere bestuivers. Daarnaast wordt het agrarisch natuurbeheer uitgebreid van 130.000 naar 280.000 hectare en wil het kabinet het Natuurnetwerk Nederland verder uitbreiden met ongeveer 30.000 hectare nieuwe natuur.

Vergunningverlening

Het kabinet wil de vergunningverlening voor onder meer woningbouw, infrastructuur, de energietransitie en landbouw geleidelijk weer mogelijk te maken. Daarvoor komt een wettelijk vastgelegd pakket van stikstof- en natuurmaatregelen, dat eind 2026 wordt getoetst.

Een belangrijk onderdeel is de invoering van een rekenkundige ondergrens uiterlijk eind 2027. Projecten die minder stikstof uitstoten dan deze grens hebben dan geen natuurvergunning meer nodig. Dat moet veel PAS-melders, interimmers, woningbouw- en infrastructuurprojecten helpen. Als invoering landelijk nog niet mogelijk blijkt, onderzoekt het kabinet gebiedsspecifieke drempelwaarden.

Daarnaast wil het kabinet de huidige Kritische Depositiewaarde (KDW) vervangen door wettelijke emissiedoelen per sector, zoals landbouw, industrie en mobiliteit. Ook komt er een nieuw programma om PAS-melders te legaliseren, waarvoor 350 miljoen euro wordt gereserveerd. Tegelijk onderzoekt het kabinet oplossingen voor interimmers en manieren om verduurzamingsprojecten, zoals emissiearme stallen, sneller te kunnen vergunnen.

Met dit pakket probeert het kabinet de stikstofcrisis vanuit meerdere kanten aan te pakken. Daarbij zijn voornamelijk veel wensen en moties uit de Tweede Kamer verwerkt. Concrete maatregelen moeten de komende tijd nog verder worden uitgewerkt. Wij volgen de ontwikkelingen op de voet, zodra er meer duidelijkheid is over de gevolgen voor uw bedrijf, informeren wij u daar graag over en denken wij met u mee over de mogelijkheden.